آن است كه دو مرتبه اتيان نمايد به السلام عليكم ، يك مرتبه به طريق وجوب مرتبهء ثانيه به طريق استحباب ، و اين مطلب اگر چه مسلم است در حق مأموم لكن در حق امام و منفرد مسلم نيست ، چنانچه كلام آن مرحوم در جمله‌اى از كتب خود صريح است در اين ، بلكه كلام آن مرحوم در مبسوط بعد از اين بر خلاف آن است ، بلكه در كتاب خلاف بر خلاف آن دعوى اجماع نموده كه مطلوب در حق امام و مأموم تعدد تسليم نيست . سوم : آن است كه كلام مسطور مقتضى اين است كه اين شخص مخير است در اين كه قصد نمايد ملائكه را يا كسانى را كه در جانب يسار او هستند ، و اين تخيير و تخصيص هيچ يك صحيح نيست ، و اگر كلام حمل شود در خصوص مأموم اگر چه ايراد ثانى مندفع مىشود لكن ايراد اول و ثالث بر قرار است ، و اگر كلمهء « او » حمل شود به معنى و او مطالبهء تخصيص به يسار باقى است . مجملا عبارت مذكوره محل مناقشه است ، اگر چه مرحوم علامه در نهاية الاحكام در اين تعبير موافقت با ايشان فرموده ، قال : و ينبغي أن ينوي به الخروج من الصلاة ، و بالثانية السلام على الملائكة أو على من يساره « 1 » . ملخص كلام در اين مقام اين است كه كلمات فقهاء در بيان اين مطلب مختلف است ، و حاصل اختلاف راجع به چند قول است : اول : قولى است كه ظاهر مىشود از مرحوم شيخ در مبسوط و علامه در نهاية الاحكام ، حاصل آن اين است كه در تسليمهء ثانيه قصد مىنمايد ملائكه يا كسانى را كه در جانب يسار او هستند . قول ثانى : ظاهر مىشود از كلام مرحوم أبي الصلاح در كافى فرموده است : و الفرض الحادي عشر - السلام عليكم و رحمة اللَّه و بركاته ، يعنى محمدا و آله

--> « 1 » نهاية الاحكام ج 1 / 505 .